Tiền lệ pháp là gì? Tìm hiểu tiền lệ pháp tại Việt Nam

Tiền lệ pháp là gì? Bạn hiểu như thế nào về tiền lệ pháp tại Việt Nam? Cùng chúng tôi tìm hiểu định nghĩa, ví dụ và ưu, nhược điểm của tiền lệ pháp tại nước ta trong bài viết dưới đây.

Tiền lệ pháp là gì? Ví dụ tiền lệ pháp ở Việt Nam

Tiền lệ pháp là gì? Ví dụ tiền lệ pháp ở Việt Nam

Tiền lệ pháp (xét xử theo án tiền lệ) là một hình thức của pháp luật mà theo đó luật pháp của nước ta thừa nhận các bản án cùng kết quả của những bản án này trở thành khuôn mẫu, cơ sở để giải quyết các vấn đề tương tự gặp được sau đó. Tiền lệ pháp còn là định nghĩa được sử dụng để nói về quá trình làm luật của Tòa Án. Tiền lệ pháp được sử dụng để xây dựng các nguyên tắc mới, các điều lệ và nguyên tắc mới trong việc xét xử tại Tòa Án Việt Nam.

Cơ quan xây dựng tiền lệ pháp của nước ta là cơ quan hành pháp và tư pháp chứ không hoạt động theo cơ quan lập pháp như nhiều người vẫn lầm tưởng. Cũng bởi được xây dựng bởi cơ quan hành pháp và tư pháp nên các quy tắc trong tiền lệ pháp có nhiều điều lệ không phù hợp với nguyên tắc pháp chế của luật Việt Nam. Để không tạo ra những sự tùy tiện, thiếu tôn trọng các nguyên tắc tối cao trong luật xét xử, các cơ quan xây dựng tiền lệ pháp cần phân định thật rõ ràng các chức năng, quyền hạn của tiền lệ pháp cùng chức năng, quyền hạn trong những đơn vị thực hiện pháp luật. 

Trên lý thuyết, tiền lệ pháp được xây dựng với mục đích, mong muốn như trên nhưng trên thực tế xuất phát điểm của tiền lệ pháp lại có sự khác biệt khá lớn. Tiền lệ pháp của nước ta được hình thành trên con đường xét xử các vụ án đã có trước đó. Những bộ luật, điều luật trong tiền lệ pháp cũng gây ra rất nhiều sự chồng chéo trong việc hình thành và ứng dụng của cơ quan hành pháp cùng tư pháp. Lý do gây ra sự chồng chéo này là do những điều lệ trong tiền lệ pháp có thể phù hợp với chức năng của cơ quan tư pháp nhưng lại không hẳn sẽ phù hợp với các cơ quan hành chính. Và nếu trong quá trình xây dựng tiền lệ pháp, các cơ quan hành chính của nước ta cũng ban hành các điều lệ thì chúng sẽ không thể nào phù hợp với chức năng, thẩm quyền của các cơ quan quản lý. 

Vậy nên, tiền lệ pháp chỉ được phép hình thành từ hoạt động xét xử của cơ quan tư pháp. Những điều luật được hình thành bởi cơ quan tư pháp còn được gọi là án lệ. Ở Việt Nam, tiền lệ pháp tồn tại dưới hình thức là các nghị quyết hướng dẫn, xét xử và trao đổi nghiệp vụ trong các buổi tổng kết ngành. 

Để hiểu hơn về tiền lệ pháp ở nước ta các bạn có thể tìm hiểu thêm các ví dụ về tiền lệ pháp trong phần tiếp theo đây:

Ví dụ về tiền lệ pháp

Ví dụ 1: Vụ án tranh chấp lấn chiếm quyền sử dụng đất và không gian giữa ông T và bà K.

Vụ án tranh chấp, lấn chiếm quyền sử dụng đất và ông T, bà K năm 2006 đã dùng để làm tiền lệ pháp cho nhiều bản án sau này. 

Trong vụ án này, bà K đã lấn chiếm quyền sử dụng đất của ông T khi tiến hành xây nhà. Nhà của bà K khi tiến hành xây sau đã làm đè lên móng nhà ông T nhưng trong suốt thời gian tiến hành xây dựng nhà (trong 4 tháng) ông T lại không hề có phản ứng gì. Đến tận khi nhà bà K đã hoàn thành ông T mới có ý kiến đòi dỡ bỏ. Tuy nhiên, do bà K xây cao tầng, nếu hiện tại mới tiến hành phá dỡ, thu hẹp công trình sẽ gây nên thiệt hại rất lớn cho gia đình bà K.

Sau khi phúc thẩm, xử lý án kiến này, Tòa Án đã quyết định không bắt bà K tháo dỡ nhà. Quyết định cuối cùng của toán án là bà K buộc phải bồi thường bằng tiền cho ông T. Khi nhận được quyết định này, hội đồng thẩm phán cũng cho rằng xử lý như thế là hợp tình, hợp lý và nó cũng trở thành án lệ cho các vụ án sau này. 

Ví dụ 2: Quy định của nhà nước đối với việc bồi thường, cấp dưỡng cho người thân của nạn nhân bị xâm hại tính mạng.

Theo Bộ luật Dân sự của Việt Nam đã có những quy định rất rõ ràng về vấn đề bồi thường, cấp dưỡng cho người thân của những nạn nhân bị xâm hại tính mạng. Đối với những người đã thành niên, thủ phạm cần tiến hành cấp dưỡng cho họ cho đến khi chết. Đối những người đã thành thai, chưa thành niên thì thủ phạm cần bồi thường, cấp dưỡng cho họ tới khi đủ 18 tuổi. Tuy đã có điều lệ khá rõ ràng về thời gian hết hạn cấp dưỡng nhưng thời gian bắt đầu cấp dưỡng thì lại không có thời gian thi hành cụ thể. Cũng chính bởi lý do này, các cơ quan thẩm phán, điều tra khá lúng túng khi đưa ra quyết định.

Sự lúng túng này chỉ được chấm dứt khi có quyết định của giám đốc TAND tối cao là “Theo tinh thần quy định tại Điều 616 BLDS và hướng dẫn tại Nghị quyết số 01/2005/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao thì trong trường hợp cụ thể này, thời điểm phát sinh nghĩa vụ cấp dưỡng phải được tính từ ngày người bị hại chết.”

Dù không được cập nhật như một điều luật nhưng nó cũng được coi là một hướng dẫn để áp dụng khi xét xử và được coi như một án lệ.

Tiền lệ pháp và án lệ có giống nhau không?

Tiền lệ pháp và án lệ có giống nhau không?

Án lệ thường được hiểu là đường lối giải thích và áp dụng luật pháp của Tòa Án về một điểm pháp lý. Những án lệ này được coi như những vụ án tiêu biểu để các thẩm phán có thể noi theo, xử lý các vụ án tương tự sau này. Hiểu đơn giản thì án lệ là những vụ án tiêu biểu đã được các toà án cấp trên xử lý và các toà án cấp dưới sử dụng quyết định của vụ án cũ để giải quyết các vấn đề tương tự. 

Án lệ được hình thành dựa trên các khuyết điểm của hệ thống pháp luật. Khi pháp luật có khiếm khuyết dẫn đến tranh cãi thì Tòa Án sẽ sử dụng những căn cứ pháp luật được coi là hợp lý để tìm ra điểm đột phá trong xét xử. Sau khi tiến hành một vụ án được coi là đột phá Toà án tối cao sẽ công bố vụ án đó là án lệ. Sau khi có án lệ các toà án cấp dưới có thể căn cứ theo án lệ này mà xử lý các vụ án và đưa ra phán quyết giống như các vụ án lệ trước đó. 

Còn tiền lệ pháp thì lại được hiểu là công cuộc làm luật của Tòa Án. Toà án xây dựng, công nhận và áp dụng những nguyên tắc mới trong quá trình xét xử dựa trên những án lệ đã được giải quyết trước đó. 

Vậy, chúng ta có thể kết luận rằng án lệ là thuật ngữ hàm chứa những nội dung cơ bản của tiền lệ pháp. Tuy là hai thuật ngữ khác nhau nhưng cả án lệ và tiền lệ pháp đều được dùng để nói về cùng 1 khái niệm chung. 

Về cơ bản thì án lệ chính là tiền lệ pháp. Cả hai khái niệm này được hình thành từ Tòa Án và được xây dựng trong quá trình xét xử. Án lệ là thuật ngữ dùng để chỉ nguồn gốc của các điều luật còn tiền lệ pháp dùng để chỉ quá trình hình thành pháp luật. Các bạn cũng có thể hiểu theo nghĩa là tiền lệ pháp là quá trình làm luật còn án lệ chính là những bản án, quyết định mà toà án sử dụng đề làm căn cứ xét xử những vụ án tương tự sau này. 

Trên đây là những thông tin cơ bản về tiền lệ pháp là gì cùng án lệ trong luật pháp Việt Nam. Để xây dựng lên những bộ luật, điều luật hay án lệ là một công cuộc lâu dài và cần vô cùng cẩn thận, tỉ mỉ. Hy vọng rằng qua bài viết này các bạn sẽ hiểu hơn về luật pháp của Việt Nam ta.

Xem thêm: Tổng hợp thông tin WBC trong xét nghiệm máu là gì

Thắc mắc -